Van Leerling tot Sifu
Roadmap van Prille Beginner tot Master.
Fase 1 Ontdekking
Prille beginner
Als nieuwkomer begin je met de eerste vorm: de Wing Chun-stoot met knik. Oefeningen zoals de Pak Sau-stoot en éénhandige Chi Sau (Dan Chi) komen aan bod. In de eerste lessen doe je oefeningen waarbij de aangever niets of bijna niets doet; er is nog vrijwel geen actie-reactie. Daarna volgt tweehandige Chi Sau, waarbij alleen het roteren van de armen wordt geoefend. Na enkele weken vervalt de éénhandige Chi Sau, omdat dit een eenvoudigere versie is van tweehandige Chi Sau. Wanneer je met twee handen kunt werken, is de éénhandige versie niet meer nodig. Vervolgens worden simpele actie-reacties geoefend, meestal met een Bong Sau-reactie, omdat deze relatief eenvoudig is. Daarna begint men met de tweede vorm: instappen en uitstappen (Tui Ma) vanuit Chi Sau. Lok Sau en andere eenvoudige oefeningen worden vanuit Chi Sau uitgevoerd. Ook worden losse loopoefeningen gedaan om de stappen aan te leren, in combinatie met een stoot en een wering. Je bevindt je in een ontdekkingsfase waarin je leert wat Wing Chun eigenlijk is; je oefent meer dan dat je echt traint. Je leert ontspannen te worden in de armen. Het voetenwerk bestaat uit de halve stap voorwaarts en terug, de schuivende stap achterwaarts (Tui Ma), de overstap en het shiften vanuit de basis-Chi Sau-stand. In het eerste jaar train je voornamelijk je motoriek: het leren aansturen van beide armen tegelijk en het bewegen vanuit de elleboog.
_____________________________________________________________________________________________
Fase 2 Ervaring
Beginner
(Na ongeveer één jaar) train je actie-reactieoefeningen waarbij de snelheid geleidelijk kan worden opgevoerd. Training op de bokszak en de muurzak wordt toegevoegd om de stoot te verbeteren. Je begint met stoktraining en de stokvorm. Het duurt ongeveer een jaar voordat je meer ontspannen wordt en Chi Sau redelijk goed begint te gaan. Oefeningen bestaan nu uit combinaties van ongeveer twee acties, zowel vanuit Chi Sau als in losse drills.
_____________________________________________________________________________________________
Fase 3 Ontwaking
Gemiddeld niveau
(Na ongeveer twee jaar) worden de drills complexer, met series van drie à vier acties. Meer acties zijn meestal niet nodig, omdat mensen zich dan sneller druk maken over de volgorde dan over de juiste uitvoering. De oefeningen krijgen meerdere mogelijke uitkomsten, omdat de aangever meer opties heeft. Dit vormt de overgang naar een eerste vorm van sparren. Er wordt op een gemoedelijke manier gesparrd, in een rustig tempo, waarbij beide beoefenaars uitsluitend Wing Chun-bewegingen gebruiken. Je begint met de dummytraining en de eerste set van de dummyvorm. Het doel is nu om actie-reactieoefeningen ook op hogere snelheid uit te voeren. Sparren gebeurt eerst op balkjes of vanuit Chi Sau, zonder voetwerk, zodat de aandacht volledig bij de armen ligt. (Eerste vorm van sparren.) Daarna volgt vrij sparren met loopwerk. Hierbij ontstaat bewustwording van de heuplijn en positionering tijdens het sparren. (Tweede vorm van sparren.) Vervolgens wordt er gesparrd tegen meerdere tegenstanders. (Derde vorm van sparren.) Ook begint men met sparren waarbij trappen worden toegevoegd. (Tweede vorm van sparren.) Dummytraining en het verder ontwikkelen van de dummyvorm blijven een belangrijk onderdeel van de training. Door regelmatig te sparren ontwaakt het systeem en wordt het geactiveerd. Tijdens het sparren ervaar je pas echt hoe het Wing Chun-systeem werkt. Dit is de testfase waarin je je bevindt.
_____________________________________________________________________________________________
Fase 4 Perfectionering
Gevorderde leerlingen
(Na ongeveer vier jaar) begint de training van de derde vorm en de mesvorm. Er wordt gestart met training met messen. De focus ligt op het perfectioneren van timing en het zoeken naar balans, waarbij alles één geheel moet worden. Wanneer het niveau voldoende is en de leerling laat zien dat hij of zij echt wil leren, kan deelname aan de zaterdagtraining in de Master Class beginnen. Loyaliteit en motivatie zijn hierbij essentieel. Van de leerling wordt verwacht minimaal twee keer per week te trainen. (Dit niveau kan soms al na ongeveer drie jaar worden bereikt.) De fine-tuning, ofwel het perfectioneren van Wing Chun, begint in deze fase pas echt. Dit is de langste weg binnen de training. Wanneer je de details niet leert zien in eenvoudige oefeningen, kom je niet verder in je ontwikkeling.
_____________________________________________________________________________________________
Fase 5 Doorgronding
Senior leerling
(Na ongeveer zes tot acht jaar) hebben beoefenaars vaak minder vragen, omdat zij zelf antwoorden kunnen vinden door in concepten te denken en de vormen te ontleden. In deze fase begint het echte doorgronden van het systeem. Men leert Wing Chun begrijpen vanuit principes en concepten in plaats van losse technieken. Hierdoor ontstaat het vermogen om het geheel te zien en de onderlinge verbanden tussen de vormen, ideeën en toepassingen van Wing Chun te herkennen. Het is in deze periode waardevol om te beginnen met het lesgeven aan beginners. Door les te geven word je gedwongen nog dieper na te denken over het systeem en je eigen begrip ervan te verfijnen. Het begrijpen van de filosofie van Wing Chun ontstaat uiteindelijk door het werkelijk doorgronden van het systeem zelf.
_____________________________________________________________________________________________
Fase 6 Bewustwording
Aspirant Leraar
(Na ongeveer acht tot tien jaar training – van bekwaam naar bevoegd) bevindt men zich in de overgang van gevorderde leerling naar leraar. Een aspirant-leraar is een assistent binnen de school die de lessen kan overnemen wanneer de hoofdleraar afwezig is. In deze fase ben je in staat om conceptgericht te denken en begin je zelf oefeningen te ontwikkelen op basis van de principes en vormen van Wing Chun. Je kunt oefeningen analyseren en deze steeds terug herleiden naar de vormen en onderliggende concepten. Dit is de overgangsfase van leerling naar leraar. Er ontstaat een diep bewustzijn van de eenvoud van het systeem. Door alle onderdelen met elkaar te verbinden, zie je het volledige plaatje. Je begrijpt waarom bepaalde aspecten abstract zijn en wat de reden achter die abstractie is. Binnen het Wing Chun-systeem herken je de samenhang en kun je vrijwel iedere situatie vanuit de principes verklaren. Dit wordt vaak ervaren als het trechtereffect: in het begin lijkt Wing Chun enorm uitgebreid — met drie handvormen, de dummyvorm, wapens, Chi Sau en vele oefeningen. Naarmate de jaren verstrijken, ervaar je echter dat Wing Chun juist eenvoudig is en dat veel onderdelen dezelfde principes delen. Eenvoud is niet het kenmerk van een beginner, maar het moeizaam verworven stempel van de meester.
_____________________________________________________________________________________________
Fase 7 Balance
Leraar ( Sifu )
(Na ongeveer tien tot twaalf jaar) Sifu betekent in het Chinees leraar. Iemand kan leraar zijn zonder zelf een school te hebben. Voordat men een eigen school opent, is ruime ervaring binnen Wing Chun noodzakelijk. Wanneer je leraar wordt, begin je aan een nieuwe fase. Het is geen einddoel, maar juist een nieuw begin. De focus verschuift naar de ontwikkeling van je leerlingen: hoe kun je hen beter maken? Uiteraard blijf je zelf ook trainen. Als leraar leer je begrijpen wat individuele leerlingen nodig hebben in hun training. Je ontwerpt zelfstandig oefeningen op basis van de vormen en concepten van Wing Chun. Na ongeveer vijf à zes jaar lesgeven beschik je idealiter over eigen seniorleerlingen met wie je op hoog niveau kunt blijven trainen en jezelf verder kunt ontwikkelen. Een leraar blijft altijd trainen; men stopt pas wanneer leeftijd of lichamelijke beperkingen dit niet langer toelaten.
_____________________________________________________________________________________________
Master Van meesterschap kan men doorgaans pas spreken nadat minimaal ongeveer 10.000 trainingsuren zijn gemaakt en het systeem werkelijk is doorgrond. Een voorbeeld: 8 uur trainen per week × 52 weken per jaar × 25 jaar = ongeveer 10.400 trainingsuren. Meesterschap ontstaat niet alleen door tijd, maar vooral door diep begrip, ervaring en voortdurende ontwikkeling binnen het systeem. Grand Master De titel Grand Master wordt doorgaans niet door iemand zelf aangenomen, maar door anderen toegekend. Deze titel hoort bij iemand die zelf meerdere leraren heeft opgeleid en al decennia lang lesgeeft, ruim voorbij de symbolische grens van 10.000 trainingsuren. Ip Man heeft zichzelf nooit deze titel gegeven; anderen zijn hem zo gaan noemen uit respect voor zijn niveau en invloed. Een ware Grand Master noemt zichzelf zelden of nooit zo. Juist omdat hij begrijpt dat men nooit alles kan weten en dat er altijd verder te leren valt.
_____________________________________________________________________________________________
Slotwoord Dit artikel is bedoeld om mensen een algemeen beeld te geven van hoe de ontwikkeling van leerling tot master er ongeveer uit kan zien en welke stadia men onderweg kan doorlopen. Ook binnen andere lineages zou een vergelijkbare ontwikkelingsweg herkenbaar moeten zijn. Het is belangrijk te begrijpen dat de genoemde tijdschalen sterk kunnen variëren. Wie vaker per week traint, privélessen volgt of intensiever oefent, kan sneller vooruitgang boeken. Tijdens privélessen is de overdracht van informatie vaak groter en persoonlijker, waardoor het leerproces kan versnellen. Daarnaast is ieder individu verschillend. Daarom is een vaste tijdsindeling nooit volledig realistisch. Tussen elke fase bevindt zich een groot grijs gebied. Iedereen ontwikkelt zich op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo. Veel factoren spelen hierin een rol: hoeveel tijd je wilt investeren, hoe fanatiek je traint, of je er thuis mee bezig bent, en de persoonlijke aanleg van ieder individu. Leeftijd kan invloed hebben — iemand van twintig leert doorgaans sneller dan iemand van vijftig — maar dat betekent zeker niet dat men te oud is om Wing Chun te leren. Ik heb zelf zeer goede leerlingen die pas rond hun vijftigste zijn begonnen. Persoonlijk ben ik geen voorstander van graduatiesystemen of gekleurde banden; dergelijke systemen zijn naar mijn mening vooral geschikt voor kinderen. Tegelijk begrijp ik dat mensen behoefte hebben aan herkenningspunten en een idee willen hebben waar zij zich bevinden op hun weg. Een vorm van niveaus kan daarom helpen als oriëntatie en motivatie. Het is een misvatting om te denken dat men twintig tot dertig jaar nodig heeft om Wing Chun te leren. Wing Chun is bedoeld om binnen enkele jaren praktisch toepasbaar te zijn: in ongeveer drie jaar moet men zich ermee kunnen verdedigen, en binnen tien jaar zou men in staat moeten zijn om les te geven. Uiteindelijk ligt alles bij jezelf. Gebrek aan zelfdiscipline maakt iedere vorm van succes onmogelijk. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen Wing Chun kan leren — mits men werkelijk wil en bereid is ervoor te gaan.
Sifu Silvano Bonafe